Kwalitatief onderzoek

 
Het verschil tussen een casestudie, kwalitatief onderzoek en kwantitatief onderzoek is louter en alleen het verschil in het aantal onderzoekseenheden.

Terug naar woordenlijst

Onderzoekingen kunnen ingedeeld worden naar het aantal onderzoekseenheden (objecten, respondenten, proefpersonen of elke andere willekeurige aanduiding) dat aan het onderzoek deelneemt. In het minimale geval is het aantal onderzoekseenheden één. In dat geval spreken we van een casestudie. Zijn de aantallen onderzoekseenheden beperkt (minder dan 30 per categorie) dan spreken we van kwalitatief onderzoek. Nemen meer onderzoekseenheden aan het onderzoek deel dan spreken we van kwantitatief onderzoek. Als men het aantal van 30 onderzoekseenheden niet strikt hanteert, is het onderscheid tussen kwalitatief en kwantitatief onderzoek glijdend.

Wat betreft het onderscheid tussen kwalitatief en kwantitatief moeten nog enkele aanvullende opmerkingen worden gemaakt die voortkomen uit hardnekkige misverstanden over dit onderscheid.

Ten eerste: de meest basale fout die men kan maken is dat men denkt met een kwantitatief onderzoek te maken te hebben als er een getal is vastgesteld. Voor eens en voor altijd: een getal is een kwantitatief gegeven (methodologisch gezien zelfs een kwalitatief gegeven) en is op geen enkele manier indicatief voor kwantitatief onderzoek.

Ten tweede: men stelt vaak dat het in een kwalitatief onderzoek (inclusief de casestudie) gaat om vele onderzoeksvariabelen en dat dit in een kwantitatief onderzoek niet goed mogelijk is. Dat is onzin. Ook in kwantitatief onderzoek komt het regelmatig voor dat er veel variabelen tegelijkertijd worden geanalyseerd. Er is in kwantitatief onderzoek geen bovenlimiet te geven voor het aantal onderzoeksvariabelen.

Ten derde: ter onderscheiding benadrukken velen dat in een kwalitatief onderzoek open vragen aan de respondenten kunnen worden gesteld terwijl dit in een kwantitatief onderzoek niet mogelijk is. Fout. Ook in kwantitatief onderzoek is het heel goed mogelijk om open vragen op te nemen. Het is alleen ondoenlijk om uit die antwoorden (zeker als er heel veel respondenten zijn) een conclusie te trekken. Daarom gaat de onderzoeker er al vlug toe over antwoordcategorieën op te stellen en die aan de respondent voor te leggen.

Ten vierde: met kwalitatief onderzoek kun je dieper op de materie ingaan dan met kwantitatief onderzoek mogelijk is. Ook dit is ten principale uiteindelijk niet houdbaar. Omdat het in beginsel mogelijk is zowel in een kwalitatief als in een kwantitatief onderzoek dezelfde vragen te kunnen stellen, is dezelfde diepgang te bereiken.

Ten vijfde: kwalitatief onderzoek gebruikt men voor andere doeleinden dan voor kwantitatief onderzoek. Dat klopt: kwalitatief onderzoek wordt vaker gebruikt voor exploratie van het onderzoeksonderwerp; kwantitatief onderzoek leent zich daar minder voor. Maar er is ook exploratief kwantitatief onderzoek mogelijk. Er is dus wel enige contaminatie, maar het is niet strikt onderscheidend.

Omdat er sprake is van andere doeleinden gebruikt men voor kwalitatief onderzoek worden de meetinstrumenten op een andere manier ingezet. Het heeft weinig zin om aan één of enkele personen een enquête te sturen met gesloten vragen.

De onderzoeker kan wel gebruik maken van een vragenlijst als meetinstrument. Hij kan dan beter open vragen stellen. De antwoorden op de vragen kan hij weer voorleggen aan anderen en van commentaar laten voorzien. Dit staat bekend als de Delphi methode.

In plaats van een vragenlijst te laten invullen, kan de onderzoeker ook naar de persoon toegaan en hem de vragen mondeling stellen. De vragenlijst kan volledig gestructureerd zijn waarbij er niet meer afgeweken mag worden van de volgorde en de formulering van de vragen. De vragenlijst kan ook volledig ongestructureerd zijn waarbij in de meest elementaire vorm alleen het onderwerp bekend is en de openingsvraag. De onderzoeker mag vervolgens vragen wat hij wil om maar meer gegevens van de ondervraagde te verkrijgen. Vervolgens werkt de onderzoeker de antwoorden uit in leesbare tekst. Hij kan het daarbij laten, maar ook hier bestaat de mogelijkheid dat de ondervraagde (en/of anderen) op deze tekst mag reageren.

Een andere mogelijkheden is groepsdiscussie. Men laat een aantal personen bijelkaar komen om vervolgens een onderwerp aan de orde te stellen. Iedereen kan dan informatie inbrengen vanuit zijn persoonlijke ervaringen of vanuit zijn deskundigheid. In plaats van mensen uit te nodigen om naar een centrale plek te komen, kan men ook telefonisch vergaderen. Vroeger gebruikte men daarvoor nog wel eens de beeldtelefoon. Tegenwoordig is het gemakkelijker om internet als medium in te schakelen. Personen die meedoen kunnen achter hun pc teksten invoeren waar de anderen op kunnen reageren. Met behulp van een webcam is het ook mogelijk dat de personen elkaar zien.

De onderzoeker kan personen naar een ruimte laten komen om daar dingen te laten doen (bijvoorbeeld het bedienen van een mobiele telefoon door ouderen). Via een one-way screen kan de onderzoeker (soms ook de opdrachtgever) meekijken hoe de persoon handelt. Naast observeren door het one-way screen kan de onderzoeker ook zelf in de ruimte plaats nemen en de persoon vragen waarom hij bepaalde dingen (juist zo) doet, of tips geven om het anders aan te pakken.

Observeren en interviewen zijn vormen van meten die men niet zo maar onder de knie heeft. Vaak is er een opleiding voor nodig om de technieken te beheersen.

Kwalitatief onderzoek wordt wel eens afgedaan als minderwaardig aan kwantitatief onderzoek. Dat klopt voor geen meter. Kwalitatief onderzoek levert heel andere informatie dan kwantitatief onderzoek. Bij kwantitatief onderzoek zouden conclusies getrokken kunnen worden als: De Nederlander vindt ..... Bij kwalitatief onderzoek mag men conclusies trekken als: De deskundige vindt .... Het is maar net wat je met je onderzoek te weten wilt komen. Is dat de mening van De Nederlander of is dat de mening van De deskundige. Dit is de problematiek van externe validiteit.

© Foeke van der Zee / BMOOO - Woordenboek onderzoek, methodologie en statistiek

Zie ook:
- onderzoekskubus
- casestudie
- kwantitatief onderzoek